De EU KIDS Act uitgelegd: wat Europa wil veranderen aan de feed, de streak en de chatbot

Neem Floor, twaalf jaar en in groep 8. Na school scrolt ze op de bank door TikTok, waar het ene filmpje naadloos overgaat in het volgende, terwijl ze tussendoor snel een foto naar haar vriendin stuurt omdat hun Snapchat-streak anders na 212 dagen verloren gaat. Voor haar werkstuk over vulkanen vraagt ze een chatbot om hulp, die haar na afloop vrolijk vraagt hoe haar dag verder was. En om kwart over negen, als ze eigenlijk al hoort te slapen, licht haar scherm nog één keer op.

Wat Floor die middag doet, voelt voor haar als haar eigen keuze. Tot op zekere hoogte is het dat ook, al is elk van die momenten ontworpen door mensen die precies weten hoe aandacht werkt en hoe je die zo lang mogelijk vasthoudt. Over die ontwerpkeuzes gaat de EU KIDS Act, het voorstel waarmee de Europese Commissie half september naar buiten kwam.

In het nieuws stond vooral de leeftijdsgrens centraal. Die staat er ook in, al is hij gelaagder dan één getal, terwijl het grootste deel van de tekst over iets anders gaat: over de vraag hoe apps, algoritmes, chatbots en games gebouwd mogen worden als er kinderen gebruik van maken. In deze blog leggen we uit wat er werkelijk in staat, waar de discussie over gaat en wat je er als ouder of leerkracht nu al mee kunt.[1]

Wat is de EU KIDS Act en geldt die al?

De EU KIDS Act is een voorstel voor een Europese wet die kinderen online beter moet beschermen. De Europese Commissie presenteerde het op 17 september 2026. De naam staat voor EU Keeping Internet Digital Spaces Accountable and Trustworthy, wat in gewoon Nederlands zoiets betekent als digitale plekken die verantwoording afleggen en te vertrouwen zijn.[2] Het gaat om een verordening, wat betekent dat de regels na goedkeuring rechtstreeks in alle EU-landen gelden, dus ook in Nederland, zonder dat Den Haag er eerst een eigen wet voor hoeft te schrijven.

Zover is het alleen nog lang niet, want het woord voorstel is in deze fase belangrijker dan het lijkt. Het Europees Parlement en de EU-landen gaan er nu overheen en kunnen er onderdelen uit slopen, andere aanscherpen en een enkele juist afzwakken. Zulke onderhandelingen hebben het tempo van een verbouwing waarvan de aannemer nog gekozen moet worden, dus er staat nergens een datum waarop Floor of jouw kind van TikTok af moet.

Over wat er daarna gebeurt, is de tekst wel concreet. Zodra de regels gelden, krijgen platforms zes maanden om uit te zoeken wie van hun huidige gebruikers nog geen vijftien is. Accounts waarvan de leeftijd niet te controleren valt, moeten dan worden gesloten.[3] Voor Floor, die volgens de voorwaarden van TikTok nu al te jong is maar daar nooit naar werd gevraagd, zou dat het moment zijn waarop het vinkje bij haar geboortejaar voor het eerst iets betekent.

Welke leeftijdsgrenzen stelt Europa voor?

Over de leeftijdsgrenzen gaan de meeste vragen, dus zetten we ze hier op een rij zoals ze in het voorstel staan.[8]

Twee dingen zijn daarbij goed om te weten. Dertien- en veertienjarigen mogen wel op sociale media, alleen via een account dat een ouder aanmaakt en in de gaten houdt, met een uur per dag als plafond. Daarnaast gelden de grenzen voor bepaalde soorten diensten, zoals sociale netwerken en videoplatforms, zodat het internet als geheel niet tot je vijftiende op slot gaat.

Als de regels er in deze vorm komen, zou het er voor Floor zo uitzien. Zolang ze twaalf is heeft ze geen eigen account, al kan ze via het account van haar vader of moeder nog kindvriendelijke video’s kijken. Wordt ze dertien, dan kunnen haar ouders een beperkt account voor haar aanmaken waarin zij contacten goedkeuren en waarin het na een uur per dag ophoudt. Pas op haar vijftiende gaat de deur zelfstandig open.

Wie heeft dat zwembad eigenlijk ontworpen?

Lees ook

Social media verbieden tot je 16e: lost dat echt iets op?

Lees de blog

In onze blog over het socialemediaverbod schreven we dat je een kind niet leert zwemmen door het zwembad te verbieden. De KIDS Act voegt daar een vraag aan toe die tot nu toe nauwelijks werd gesteld, namelijk wie dat zwembad eigenlijk heeft gebouwd en waarom er nergens een ondiep gedeelte in zit. Het gesprek ging tot dusver vooral over hoe je kinderen weghoudt bij apps die hun niet goed doen, waardoor het probleem vanzelf op het bordje van ouders, leraren en de kinderen zelf belandde. De Commissie legt het terug bij degene die de app heeft ontworpen. Het gaat daarmee niet langer alleen over wat een kind mag, maar ook over wat een app mag.

Dat de functies waar het om gaat zo goed werken, is geen toeval en ook geen zwakte van het kind. Het eindeloze scrollen leunt op hetzelfde principe als een gokkast, want je weet nooit wanneer het volgende filmpje raak is. Juist die onvoorspelbaarheid maakt stoppen zo lastig. De streak speelt in op wat gedragswetenschappers verliesaversie noemen: we doen meer moeite om iets niet kwijt te raken dan om iets nieuws te winnen, zodat 212 dagen voor Floor voelen als een bezit dat ze moet bewaken. Volwassenen trappen er net zo goed in, terwijl een kind van twaalf het mechanisme nog minder makkelijk doorziet.

Veilig ontwerp, in het Engels safety by design, wordt daarom het hart van de wet. Voor kinderen moeten het eindeloze scrollen en de video’s die vanzelf doorspelen eruit, net als de streak die afpakt wat je hebt opgebouwd zodra je één dag overslaat. Ook meldingen die geen ander doel dienen dan een kind terughalen verdwijnen. Berichten in de uren waarin een kind hoort te slapen zijn helemaal niet meer toegestaan, terwijl apps echte tijdslimieten en pauzes moeten gaan aanbieden.[1] Voor Floor zou er dus geen streak meer zijn om te verliezen. Haar scherm zou om kwart over negen gewoon donker blijven.

Ingrijpender nog zijn de regels voor het algoritme. Dat woord klinkt technischer dan het is, want het gaat om de rekenregel die bepaalt welk filmpje er na het vorige komt. Die rekenregel is nu vaak gebouwd om je zo lang mogelijk te laten kijken. Voor kinderen mag dat niet meer, omdat veiligheid en welzijn voortaan moeten meewegen: wat een kind zelf volgt komt bovenaan, terwijl aanbevelingen op basis van wat er over je is verzameld standaard uitstaan. Daarnaast moet er altijd één feed zijn waarin niet op jou persoonlijk is gemikt, met een knop om alles terug te zetten.

Hetzelfde gebeurt met contact van onbekenden, dat van een open deur een deur met een bel wordt. Een vreemde mag een kind niet zomaar aanschrijven, kinderen verschijnen niet meer in de lijstjes met mensen die je misschien kent, hun account staat standaard op privé en livestreamen staat uit. Bij grooming en sextortion kan dat mogelijk het verschil maken, want tot nu toe kwamen de rode vlaggen en de hulp pas nadat het contact al was gelegd.

Zulke cijfers wekken al snel de neiging om te concluderen dat social media kinderen somber maakt. Concreet bewijs voor zo’n direct oorzakelijk verband is er echter nog niet, zodat ook de Europese Commissie het bij een verband houdt en er niet verder op ingaat. Wat wel duidelijk is gebleken uit onderzoek, is het verband tussen bepaalde vormen van online gebruik en slaap, aandacht en hoe een kind zich voelt. Europa noemt daarnaast grooming, pesten, schadelijke video’s en het weggeven van privégegevens als problemen die op zichzelf al genoeg reden zijn om iets te willen regelen.

Bedrijven moeten straks eerst aantonen dat hun dienst veilig is voordat die op de markt komt. Dat is precies wat Europese consumenten bij elk ander product al gewend zijn.

Leanda Barrington-Leach — directeur 5Rights Foundation[7]

Een chatbot die geen vriend mag worden

Wat in de discussie in de media nog enigszins onderbelicht blijft, zijn de zogeheten AI-companions: chatbots die vooral bedoeld zijn als gezelschap. Toch gaat de wet daar nadrukkelijk over, net als over de gewone chatbot die Floor helpt met haar werkstuk en haar daarna vraagt hoe haar dag verder was. Zo’n systeem mag bij kinderen niet zo worden gebouwd dat het vriendschap nabootst en een kind zich eraan gaat hechten, waarmee de grens niet om de onderwerpen heen ligt maar om het gedrag van het systeem zelf.[1] Een gesprekspartner die nooit chagrijnig wordt, nooit haast heeft en altijd de juiste woorden vindt, is voor een twaalfjarige nu eenmaal aantrekkelijker gezelschap dan menig klasgenoot.

In de praktijk betekent dat dat een chatbot binnen een app niet automatisch aanstaat, niet naar kinderen toe wordt geschoven en standaard vergeet wat er de vorige keer is gezegd. De makers moeten bovendien vooraf testen wat er bij kinderen mis kan gaan en dat daarna blijven volgen. Een verbod op ChatGPT onder de vijftien komt er dus niet, want AI valt onder eigen regels waarin het ontwerp en het toezicht van ouders de doorslag geven. Wie onze blog over de tienermodus van ChatGPT las, herkent de lijn meteen, want wat OpenAI in augustus uit zichzelf instelde, wil Europa nu wettelijk vastleggen.

Games komen op hun eigen manier terug, met regels over beloningen waarvan je vooraf niet weet wat je krijgt, over geld uitgeven in het spel en over alles wat je dwingt elke dag even in te loggen. Appstores moeten hun apps bovendien een onderbouwde leeftijd meegeven en voorkomen dat kinderen downloaden of kopen wat niet voor hen bedoeld is.

Wat betekent dit voor ouders en scholen?

Wie deze blog leest met een kind van acht of een klas van dertig in het achterhoofd, wil vooral weten wat je er nu mee moet. Het korte antwoord is dat er voorlopig weinig verandert, al laat het voorstel wel duidelijk zien welke kant het op gaat.

Hoeven we kinderen dan nog mediawijs te maken?

Naast de wet kondigt de Commissie bewust een tweede spoor aan, in de vorm van een Europees onderwijsprogramma rond digitale vaardigheden, AI-geletterdheid en online welzijn. Ook de voorbereiding van leraren en schoolleiders hoort daarbij. Hoe dat programma er in Nederland uit gaat zien, is nog niet bekend, al zegt het veel dat regulering en onderwijs in dit pakket naast elkaar staan.

Dat brengt ons bij de vraag die hier onvermijdelijk opkomt: als de techniek kinderen beter gaat beschermen, hoeven we ze dan ook minder mediawijs te maken?

Het antwoord heeft de Commissie eigenlijk al gegeven door beide sporen tegelijk in te zetten. Een algoritme kan veiliger worden ontworpen en een leeftijdsgrens kan toegang vertragen, terwijl wat daarna overblijft door geen enkele wet wordt weggehaald: de groepsdruk in een klassenchat, dat ene te mooie aanbod in een DM, een AI die altijd aardig terugpraat en de vraag wie er eigenlijk verdient aan de aandacht van een kind. Dat blijft het terrein waarop een kind zelf moet leren kijken.

Tussen nu en het moment waarop die regels gelden liggen waarschijnlijk jaren, terwijl de telefoon van Floor gewoon elke avond op haar nachtkastje ligt, met dezelfde streak en hetzelfde eindeloze filmpje erop. Daar hoef je niet op Brussel voor te wachten. De mechanismen die Europa wil verbieden, verliezen namelijk veel van hun kracht zodra een kind ze kan benoemen. Vraag waarom die streak zo belangrijk voelt en je zit binnen een minuut in een gesprek over beloning, gewoonte en wie daar eigenlijk beter van wordt. Wie eenmaal weet dat een chatbot vriendelijk is omdat iemand hem zo heeft ingesteld, hoort de vraag hoe je dag was ineens anders.

Een regel beschermt een kind op de apps die eronder vallen, terwijl begrip meereist naar de app die er net buiten valt of die over vijf jaar pas wordt uitgevonden. Floor opent misschien over een paar jaar een app waarin de streak niet meer bestaat. Of ze dan ook snapt waarom hij er ooit was, wordt niet in Brussel beslist, want dat gebeurt aan de keukentafel en in de klas.

Voorlopig blijft het bij een voorstel, dat in Brussel waarschijnlijk niet ongeschonden oud wordt. Wij volgen de onderhandelingen en werken deze uitleg bij zodra er iets wezenlijks verschuift.

Veelgestelde vragen over de EU KIDS Act